หลายคนกังวลว่าการทำพินัยกรรมเป็นเรื่องยุ่งยาก หรือต้องรอให้แก่ก่อนถึงจะทำได้ แต่ในความเป็นจริง “พินัยกรรม” คือการวางแผนล่วงหน้าเพื่อลดความขัดแย้งของคนข้างหลัง ซึ่งการจะทำให้พินัยกรรมมีผลสมบูรณ์ตามกฎหมาย ไม่ถูกฟ้องแย้งภายหลัง มีองค์ประกอบสำคัญที่ต้องรู้ดังนี้ครับ
1. คุณสมบัติของผู้ทำพินัยกรรม
ไม่ใช่ทุกคนจะทำพินัยกรรมได้ กฎหมายกำหนดเงื่อนไขไว้ 2 ข้อหลักคือ:
- อายุ: ต้องมีอายุครบ 15 ปีบริบูรณ์ ขึ้นไป
- สติสัมปชัญญะ: ต้องไม่เป็นบุคคลที่ศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ และในขณะทำต้องมีสติสัมปชัญญะครบถ้วน (แนะนำว่าควรมีใบรับรองแพทย์แนบไว้ โดยเฉพาะผู้สูงอายุ เพื่อป้องกันการกล่าวอ้างว่าเลอะเลือน)
2. องค์ประกอบที่ “ต้องมี” ในเนื้อหา
พินัยกรรมที่ชัดเจนควรระบุรายละเอียดดังนี้เพื่อป้องกันความสับสน:
- วัน เดือน ปี ที่ทำ: เพื่อยืนยันว่าเป็นพินัยกรรมฉบับล่าสุด (หากมีหลายฉบับ ฉบับที่ทำหลังสุดจะมีผลบังคับใช้)
- รายละเอียดทรัพย์สิน: ระบุให้ชัดเจนว่ามีอะไรบ้าง เช่น เลขที่โฉนดที่ดิน, เลขบัญชีธนาคาร หรือทะเบียนรถ
- รายชื่อผู้รับมรดก: ระบุชื่อ-นามสกุล และความสัมพันธ์ให้ชัดเจนว่าจะยกทรัพย์สินส่วนไหนให้ใคร
- การตั้งผู้จัดการมรดก (แนะนำ): ระบุตัวตนผู้ที่จะมาจัดการแบ่งทรัพย์สินตามที่เราเขียนไว้ เพื่อให้ขั้นตอนที่กรมที่ดินหรือธนาคารทำได้ง่ายขึ้น
3. รูปแบบพินัยกรรมที่นิยมใช้ (เลือกใช้อย่างใดอย่างหนึ่ง)
พินัยกรรมมีหลายแบบ แต่ที่คนทั่วไปนิยมใช้และทำได้เองมี 2 แบบหลัก:
- แบบเขียนเองทั้งฉบับ: * ต้องเขียนด้วย “ลายมือตัวเอง” ทั้งฉบับ
- ต้องลงลายมือชื่อผู้ทำพินัยกรรม
- ข้อดี: ไม่ต้องมีพยานก็มีผลสมบูรณ์ตามกฎหมาย
- แบบธรรมดา (พิมพ์หรือให้คนอื่นเขียนให้): * จะพิมพ์หรือเขียนก็ได้
- ต้องลงลายมือชื่อต่อหน้า “พยานอย่างน้อย 2 คน” พร้อมกัน
- สำคัญ: พยานต้องไม่ใช่ผู้รับมรดกตามพินัยกรรมฉบับนั้น
4. ข้อควรระวังที่มักทำให้พินัยกรรมเป็นโมฆะ
- การเซ็นชื่อ: ต้องเป็นการลงลายมือชื่อ (ลายเซ็น) หากจะใช้วิธีแปะลายนิ้วมือ (แกงได) ต้องมีพยานรับรองลายพิมพ์นิ้วมืออีก 2 คนแยกต่างหากจากพยานพินัยกรรม
- พยานต้องห้าม: อย่าให้คนที่จะได้รับมรดก หรือคู่สมรสของคนที่จะได้รับมรดกมาเซ็นเป็นพยาน เพราะจะทำให้บุคคลนั้นหมดสิทธิ์รับมรดกทันที
- การแก้ไข: หากมีการขูด ลบ หรือตกเติม ต้องลงลายมือชื่อกำกับไว้ทุกจุดที่มีการแก้ไข
💡 เคล็ดลับเพิ่มเติม
หากกังวลเรื่องการสูญหายหรือการถูกโต้แย้ง แนะนำให้ทำ “พินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมือง” โดยไปดำเนินการที่ที่ว่าการอำเภอหรือสำนักงานเขต เจ้าหน้าที่รัฐจะเป็นพยานและเก็บรักษาไว้ให้ ซึ่งมีความน่าเชื่อถือสูงสุดครับ
สรุป: พินัยกรรมที่ดีไม่ใช่พินัยกรรมที่เขียนได้สละสลวยที่สุด แต่คือฉบับที่ “ชัดเจน เจตนาถูกต้อง และทำตามรูปแบบที่กฎหมายกำหนด” เพื่อให้ทรัพย์สินส่งถึงมือคนที่คุณรักอย่างแท้จริง